Yn 83 oed, bu farw Jeffrey Lewis, a fu'n dysgu yn Adran Gerddoriaeth Prifysgol Bangor am bron i ugain mlynedd.
Ganwyd ef yng Nghastell-nedd, De Cymru, yn 1942 ac astudiodd ym Mhrifysgol Caerdydd cyn dilyn astudiaethau mewn cyfansoddi yng Ngwlad Pwyl gyda Bogusław Schaeffer. Ar argymhelliad Syr Michael Tippett, dyfarnwyd Bwrsariaeth Cyngor y Celfyddydau iddo a ganiataodd iddo astudio yn Darmstadt yn ogystal gyda Karlheinz Stockhausen a György Ligeti, yn Llundain gyda Don Banks, ac i dreulio rhai misoedd yng ngwanwyn 1968 fel pianydd gydag Ensemble Siambr Paris yn y Centre de Musique ym mhrifddinas Ffrainc. Ei benodiad addysgu cyntaf oedd yng Ngholeg Cerdd Leeds yn 1969; yna symudodd i Ogledd Cymru ym mis Ionawr 1973 i ddarlithio mewn cyfansoddi, cerddorfaeth ac astudiaethau'r ugeinfed ganrif, lle archwiliodd gerddoriaeth Debussy, Bartók, Berg ac – yn arbennig – Messiaen gyda chenhedlaeth o fyfyrwyr. Ynghyd â'i ymrwymiadau addysgu, am flynyddoedd lawer bu hefyd yn cyfarwyddo Ensemble Cerddoriaeth Gyfoes y Brifysgol, a bu ganddo amserlen brysur fel cyfansoddwr.
Fel myfyriwr yng Nghaerdydd, perfformiodd Fanfares with Variations ²¹â€™r Chamber Concerto gyda Cherddorfa Symffoni Gymreig y BBC bryd hynny o dan arweiniad John Carewe; daeth comisiynau cynnar o Å´yl Cheltenham (Epitaphium: Children of the Sun, 1967) a Cherddorfa Symffoni Dinas Birmingham (Mutations 1, 1969, dan arweiniad Louis Frémaux), a thrwy gydol y 1970au a'r 80au derbyniodd gomisiynau ar gyfer gweithiau cerddorfaol gan y BBC – Aurora (1973), Praeludium a Scenario (y ddau yn 1975), Memoria (1978) a Limina Lucis (1982). Cafodd Concerto Piano, a ysgrifennwyd ar gyfer Jana Frenklova, yr ysgrifennodd dri darn piano unigol iddi hefyd, ei berfformio am y tro cyntaf yng Ngŵyl Chelmsford yn 1989. Cafodd Lewis ei ddenu at ysgrifennu ar gyfer ensembles llai ar yr adeg hon hefyd; mae ei Epitaph for Abelard and Heloise (1979) yn defnyddio ensemble o ffidil, sielo, ffliwt, clarinét, piano ac offerynnau taro; roedd hefyd yn mwynhau ysgrifennu ar gyfer cyfuniadau anarferol o offerynnau, gan ddefnyddio fibraffon a gitâr drydan yn Stratos (1979) a thelyn, selesta, dau bicolo ac offerynnau taro yn Litania (1993). Roedd Lewis yn organydd gwych, a chyfansoddodd sawl gwaith o bwys ar gyfer yr offeryn, gan gynnwys Momentum ac Esultante, y ddau wedi'u perfformio am y tro cyntaf gan y Fonesig Gillian Weir yn 1977. Bu i’w gefndir fel canwr côr wrth dyfu i fyny yng Nghastell-nedd fwydo i ddilyniant o weithiau corawl a arweiniodd at ddilyniant o Eleven Sacred Chants, a ysgrifennwyd rhwng 2003 a 2006 ar gyfer Côr Siambr Altèri, sydd wedi'i leoli ym Manceinion. At ei gilydd, mae ei restr o weithiau yn cynnwys tua 120 o ddarnau.
Bydd Jeff yn cael ei gofio gan ei fyfyrwyr niferus fel darlithydd â gwybodaeth ddofn am gerddoriaeth gyfoes, synnwyr digrifwch craff, a oedd yn cael pleser ym myd cerddoriaeth a cherddorion, sy'n aml yn swreal. Fe wnaeth astudio yn ystod cyfnod o arbrofi artistig a chroesffrwythloni’r celfyddydau yn y 60au ²¹â€™r 70au lywio ei gerddoriaeth a’i addysgu ar lefel sylfaenol, ac arweiniodd ei ddiddordeb yn ein canfyddiad o dreigl amser – gydag amser cloc ac amser cerddorol yn bethau gwahanol iawn – at ei gyfansoddiadau’n aml yn gosod eithafion gweithgaredd a llonyddwch ochr yn ochr. Mae ei ddiddordebau mewn sinema a seicoleg yn adlewyrchu'r un ysgogiad i gwestiynu'r weithred o wrando ei hun. Roedd ei sylw i fanylion yn ei gyfansoddiadau yn chwedlonol ac mae ei sgorau a ysgrifennwyd â llaw yn weithiau celf ynddynt eu hunain. Roedd yn mynnu llawer gan ei berfformwyr, ond dim mwy nag yr oedd yn ei fynnu ganddo'i hun, ac roedd yn athro ysbrydoledig iawn, yn gwthio ei fyfyrwyr i'r eithaf ond bob amser gydag anogaeth a haelioni mawr.
Roedd yr un ysbrydoliaeth, anogaeth a haelioni yn amlwg yn ei fywyd teuluol hefyd. Mae’n gadael ei blant, Richard a Sarah, ynghyd â'i bedwar o wyrion – Aoife, Orla, Elis a Mari – yr oedd yn eu haddoli'n fawr.
David Jones (BMus, 1986); Richard Lewis