³ÉÈËVRÊÓƵ

Yr wythnos ddiwethaf cefais y fraint o fynychu Ysgol Haf Ryngblethiad 2026 (Intersectionality Summer Intensive – ISI 2026) yn Philadelphia – wythnos ysbrydoledig o ddysgu, trafod a chydweithio gyda ymchwilwyr, ymarferwyr a myfyrwyr doethuriaeth o bob rhan o'r Unol Daleithiau a thu hwnt. Roedd yn gyfle i gamu'n ôl o ofynion dyddiol ymchwil ac ymgolli mewn syniadau newydd a heriodd fy ffordd o feddwl, gan fy annog i fyfyrio ar sut y gall ryngblethiad gryfhau'r gwaith rydym yn ei wneud drwy brosiect WE CARE (/cheme/we-care-womens-empowerment-cervical-screening-access-recovery-and-empathy).

O'r eiliad y cyrhaeddais, roedd awyrgylch cynnes a chroesawgar yn amlwg. Mae cymuned ISI wedi'i hadeiladu ar chwilfrydedd, haelioni ac ymrwymiad ar y cyd i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau ac anghyfartaleddau grym drwy ymchwil well. Boed mewn sesiynau dysgu dan arweiniad arbenigwyr, wrth rwydweithio dros baned o goffi (a bwyd anhygoel!), neu mewn sgyrsiau ar ddiwedd y dydd, roedd pawb yn barod i rannu profiadau, syniadau a chyngor ymarferol. Crëwyd amgylchedd lle'r oedd dysgu yn wirioneddol gydweithredol, gyda phawb yn annog ei gilydd i rannu syniadau, gofyn cwestiynau a dysgu gyda'i gilydd. Mae'r ysbryd agored hwnnw wedi gadael argraff barhaol arnaf. 

Roedd lleoliad yr Ysgol Haf ei hun yn wych (). Wedi'i leoli yng nghanol Philadelphia, roedd yn cynnig mannau croesawgar a oedd yn annog dysgu, trafod a meithrin cysylltiadau drwy gydol y rhaglen. Roedd y lletygarwch yn eithriadol, gyda phob manylyn wedi'i ystyried yn ofalus, ac roedd y bwyd yn uchafbwynt go iawn. Dros ginio,  sbardunodd sgyrsiau newydd cofiadwy, roedd y croeso cynnes a'r lletygarwch hael yn adlewyrchu ysbryd cynhwysol yr Ysgol Haf ac yn helpu i greu gwir ymdeimlad o gymuned. Mae Philadelphia yn ddinas gyfoethog o ran hanes, diwylliant ac amrywiaeth. Roedd ymweld â'r safleoedd hanesyddol a phrofi ei hawyrgylch bywiog yn gefndir perffaith i wythnos a oedd yn canolbwyntio ar ddeall cymhlethdodau hunaniaeth, grym a chyfiawnder cymdeithasol. Wrth gwrs, ni fyddai unrhyw ymweliad â Philadelphia yn gyflawn heb ddringo'r grisiau Rocky enwog (ie, plentyn yr 80au ydw i!) y tu allan i Amgueddfa Gelf Philadelphia, a ddaeth yn eiconig drwy'r ffilmiau Rocky. Gallaf gadarnhau eu bod yn edrych yn llawer haws ei dringo ar y sgrin nag y maent ar ôl wythnos o ddysgu dwys!

Roedd y rhaglen ei hun yn eithriadol. Ar y diwrnod cyntaf cyflwynwyd Framework for Applied Intersectionality Research (FAIR) gan yr Athro Lisa Bowleg. Roedd ei gallu i drosi damcaniaeth gymhleth yn ddulliau ymchwil ymarferol yn drawiadol, gan ddangos yn syth sut y gall ryngblethiad symud y tu hwnt i fod yn gysyniad damcaniaethol i fod yn ddull methodolegol ystyrlon.

Un o uchafbwyntiau'r wythnos oedd clywed yr Athro Dorothy Roberts yn cyflwyno ei phrif araith ar Reproductive Justice as Intersectional Praxis: Lessons from Uplifting Black Women. Roedd ei chyflwyniad yn ddeallusol, yn heriol ac yn hynod ddiddorol, gan ein hannog i ystyried cyfiawnder atgenhedlol drwy lens wirioneddol ryngblethol. Wedi'r sesiwn, cymerodd yr Athro Roberts yr amser i gwrdd â phob un oedd yn bresennol wrth lofnodi ei llyfr newydd, The Mixed Marriage Project, gan greu awyrgylch personol ac ysbrydoledig.

Roedd yr ail ddiwrnod yn canolbwyntio'n gyfan gwbl ar ymchwil ansoddol drwy lens ryngblethiad. Drwy gyfuniad o sesiynau addysgu a thrafodaethau ymarferol, archwiliodd yr Athro Bowleg sail a chymhwysiad dulliau ansoddol, gan ein hannog i ystyried yn ofalus lleisiau pwy sy'n cael eu clywed, profiadau pwy sy'n parhau'n gudd, a sut y gall dulliau ymchwil eu hunain naill ai herio neu atgyfnerthu anghydraddoldebau.

Symudodd y trydydd diwrnod at ymchwil feintiol ryngblethol, dan arweiniad yr Athro Stephanie Cook. Roedd hyn yn arbennig o werthfawr gan fod llawer o'm gwaith fy hun yn cyfuno ymchwil ansoddol, economeg iechyd a gwerthuso canlyniadau. Archwiliodd y sesiynau sut y gall dulliau meintiol adlewyrchu anghydraddoldebau sy'n croestorri yn well, tra bod sesiynau mentora a chyfleoedd rhwydweithio yn cynnig cyngor ymarferol gan ymchwilwyr sy'n defnyddio'r dulliau hyn yn eu rhaglenni gwaith eu hunain.

Roedd bore'r pedwerydd diwrnod ar ddulliau cymysg, heb os nac oni bai, yn fy hoff sesiwn o'r wythnos. Fel rhywun sy'n gweithio ar draws ymchwil ansoddol, gwaith cymdeithasol ac economeg iechyd, roedd yn cyd-fynd yn berffaith â natur ryngddisgyblaethol prosiect WE CARE ac yn cynnig syniadau ymarferol ar gyfer integreiddio ryngblethiad drwy gydol dyluniad ymchwil, dadansoddi a gwerthuso economaidd yn y dyfodol. Yn y sesiwn hon, dan arweiniad yr Athro Bowleg, archwiliwyd sut y gall dulliau ansoddol a meintiol ategu ei gilydd i ddeall yn well sut i gymhwyso methodoleg ryngblethol i faterion iechyd a gofal cymdeithasol cymhleth. Atgyfnerthodd hyn y syniad bod ymchwil ystyrlon yn aml yn digwydd rhwng disgyblaethau yn hytrach nag o fewn un traddodiad methodolegol.

Canolbwyntiodd y diwrnod olaf ar ddatblygu ymyriadau gyda chymunedau. Unwaith eto, roedd hyn yn hynod berthnasol i'm gwaith ar brosiect WE CARE, gan mai ein nod yw datblygu ymyrraeth gofal tosturiol ar gyfer menywod sydd wedi profi trais a cham-drin rhywiol. Roedd un o'r sesiynau mwyaf cofiadwy yn ein hannog i fyfyrio ar sut roedd ein ffordd o feddwl wedi datblygu dros yr wythnos a sut y byddem yn rhoi'r dysgu ar waith yn ein hymchwil ein hunain. Roedd y sesiwn glo yn ddiwedd addas i raglen ysbrydoledig, gan ddathlu nid yn unig yr hyn a ddysgwyd ond hefyd y cydweithrediadau a'r cyfeillgarwch newydd a grewyd.

Drwy gydol yr wythnos, roedd un neges yn gyson: nid yw ryngblethiad yn ymwneud yn unig â chydnabod sawl hunaniaeth. Mae'n ymwneud â deall sut mae systemau grym ac anghydraddoldeb yn siapio profiadau, cyfleoedd a chanlyniadau pobl. Mae'r neges honno'n bwysig iawn i ymchwil gymhwysol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol.

I brosiect WE CARE, mae'r dysgu wedi bod yn amhrisiadwy. Ein nod yw gwella gofal tosturiol mewn sgrinio serfigol i ferched sydd wedi'u heffeithio gan drais a cham-driniaeth rhywiol, ac mae ryngblethiad yn cynnig lens bwysig i ddeall pam mae profiadau merched yn amrywio. Mae profiadau merched o sgrinio hefyd yn cael eu llywio gan ffactorau megis ethnigrwydd, anabledd, oedran, amgylchiadau economaidd-gymdeithasol, rhywioldeb, statws mewnfudo, byw mewn ardaloedd gwledig a mynediad at wasanaethau. Bydd defnyddio ryngblethiad yn fwy systematig yn cryfhau'r ffordd rydym yn dehongli profiadau merched, yn cyd-gynhyrchu ymyriadau yn y dyfodol ac yn gwerthuso drwy ddulliau cymysg o werthuso economaidd sut mae gwelliannau yn cyrraedd y rhai sy'n wynebu'r rhwystrau mwyaf wrth gael mynediad at ofal iechyd ataliol cost isel. Mae integreiddio ryngblethiad i ddadansoddi ansoddol, mesur dewisiadau, ymchwil gweithredu a gwerthusiadau economaidd yn cynnig ffyrdd newydd o ddeall tegwch, gwerth ac effaith. Wrth i economegwyr iechyd a gofal chwilio'n gynyddol am ddulliau sy'n mynd y tu hwnt i effeithiau cyfartalog, mae gan ryngblethiad lawer i'w gyfrannu at ddeall pwy sy'n elwa, pwy sy'n cael eu gadael ar ôl, a pham.

Rwy'n dychwelyd i Gymru hardd gyda syniadau newydd, brwdfrydedd o'r newydd, a rhwydwaith rhyngwladol cynyddol o gydweithwyr sy'n ymrwymedig i ddatblygu ymchwil ryngblethol. Hoffwn ddiolch yn ddiffuant i'r Athro Lisa Bowleg a holl gyfadran ISI am greu amgylchedd mor ysgogol yn ddeallusol ac mor groesawgar, ac i bob aelod o garfan ISI 2026 am eu haelioni, eu didwylledd a'u parodrwydd i ddysgu gyda'i gilydd.

Atgoffodd yr wythnos fi fod yr ymchwil gorau yn digwydd pan fyddwn yn barod i wrando'n ddwfn, herio ein rhagdybiaethau a chroesawu cymhlethdod. Edrychaf ymlaen at ddod â'r mewnwelediadau hyn i gam nesaf prosiect WE CARE ac at barhau'r sgyrsiau gyda chydweithwyr yng Nghymru ac yn rhyngwladol ynghylch sut y gall ryngblethiad ein helpu i gynllunio gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol sy'n fwy tosturiol, yn decach ac yn fwy effeithiol.

Roedd Philadelphia yn llawer mwy na dinas oedd yn cynnal yr Ysgol Haf. Roedd yn fan ar gyfer dysgu, myfyrio, meithrin cysylltiadau ac ysbrydoliaeth ac yn rhywle y byddwn wrth fy modd yn dychwelyd iddo ryw ddydd. Un cyfaddefiad olaf: er imi ymweld â Philadelphia, ni chefais flasu'r Philly cheesesteak enwog. Yn ffodus, daeth golygfa fwyd fegan anhygoel y ddinas i'm hachub! Roedd ymweliad â'r bwyty hynod ecsentrig The Monster Vegan () yn uchafbwynt pendant, gan brofi y gall bwyd cysurus sy'n seiliedig ar blanhigion fod yr un mor gofiadwy â'r clasur lleol!

Fy niolch diffuant i Brifysgol Bangor, Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru (Health and Care Research Wales) a'r NIHR am eu cefnogaeth wych.