Mae Ymwrthedd Gwrthficrobaidd (AMR) yn broblem fyd-eang, a phwrpas Wythnos Ymwybyddiaeth AMR y Byd (dydd Llun 18 Tachwedd tan ddydd Llun 24 Tachwedd), sy'n cael ei arwain gan Sefydliad Iechyd y Byd, yw hyrwyddo pwysigrwydd brwydro yn erbyn ymwrthedd gwrthficrobaidd. Mae hyn yn codi ymwybyddiaeth o heintiau sy'n gwrthsefyll cyffuriau ac yn hyrwyddo defnydd cyfrifol o wrthfiotigau ar draws iechyd dynol, anifeiliaid ac amgylcheddol.
Gwyliadwriaeth d诺r gwastraff yw'r cyswllt coll yn ein hymateb i ymwrthedd gwrthficrobaidd
Yn aml, caiff ymwrthedd gwrthficrobaidd ei drin fel mater clinigol - rhywbeth sy'n digwydd mewn ysbytai, ymhlith cleifion ac o fewn cyfyngiadau gofal iechyd. Ond mewn gwirionedd, mae ymwrthedd gwrthficrobaidd yn ecolegol, yn economaidd ac wedi'i wreiddio'n ddwfn yn y systemau rydym yn dibynnu arnynt bob dydd. Mae gwyliadwriaeth d诺r gwastraff yn cynnig ffordd o weld y darlun llawn. Mae cyd-gyfarwyddwyr ein hyb, yr Athro Davey Jones (Prifysgol Bangor) a Dr Andrew Singer (Canolfan Ecoleg a Hydroleg y Deyrnas Unedig) yn rhannu eu barn am y pwnc hwn isod.
Yr Athro Gwyddor Amgylchedd ac Iechyd Cyhoeddus, Davey Jones : Potensial heb ei ddefnyddio, sector d诺r y Deyrnas Unedig
"Mae sector d诺r y Deyrnas Unedig yn gyforiog o wybodaeth am iechyd cyhoeddus. Mae gweithfeydd trin d诺r gwastraff yn bwyntiau cydgyfeirio ar gyfer gwastraff dynol, gwastraff anifeiliaid a gwastraff diwydiannol. Maent hefyd yn fannau poblogaidd ar gyfer genynnau ymwrthedd gwrthficrobaidd, a all gymysgu, esblygu a lledaenu trwy gymunedau microbaidd mewn pibellau, llaid a charthion.
"Mae'r achos busnes yn glir: Mae ymwrthedd gwrthficrobaidd yn costio 拢180 miliwn i'r Deyrnas Unedig bob blwyddyn. Mae gwyliadwriaeth d诺r gwastraff yn cynnig system rhybuddio cynnar a chost-effeithiol ar lefel y boblogaeth. Mae'n cyfleu鈥檙 baich ymwrthedd gwrthficrobaidd cyfan (nid heintiau yn unig), ac yn darparu dealltwriaeth ymarferol ar gyfer stiwardiaeth, rheoli heintiau a diogelu'r amgylchedd.
"Ond nid yw'r sector wedi'i gosod fel arweinydd eto mewn gweithredu cydlynol yn erbyn ymwrthedd gwrthficrobaidd. Datgelodd gweithdy diweddar i randdeiliaid diwydiant gyda gwahanol sefydliadau o鈥檙 diwydiant d诺r ymdrechion tameidiog, rhannu data cyfyngedig a diffyg mecanweithiau ffurfiol ar gyfer cydweithio traws-sector. Mae arnom angen llwyfannau strwythuredig sy'n dwyn ynghyd gyfleustodau d诺r, asiantaethau iechyd cyhoeddus, rheoleiddwyr ac ymchwilwyr. Mae angen i ni fuddsoddi mewn monitro wedi'i dargedu, dulliau safonol, a dangosfyrddau integredig sy'n cefnogi鈥檙 broses gwneud penderfyniadau mewn amser real.
"Mae'r diwydiant d诺r eisoes wedi profi ei allu i addasu 鈥 rydym wedi gweld hynny gyda gwyliadwriaeth COVID-19. Nawr mae'n rhaid iddo gamu i鈥檙 adwy eto. Gyda'r fframweithiau cywir, gall sector d诺r y Deyrnas Unedig ddod yn arweinydd byd-eang ym maes rheoli ymwrthedd gwrthficrobaidd amgylcheddol - gan amddiffyn iechyd y cyhoedd a'r ecosystemau yr ydym yn dibynnu arnynt."
Dr Andrew Singer: D诺r gwastraff fel drych a system rhybuddio
"Rydym wedi treulio degawdau yn canolbwyntio ar wrthfiotigau, ond nid nhw yw'r unig ffactorau sy'n achosi ymwrthedd. Gall metelau, bioladdwyr, chwynladdwyr a hyd yn oed cynhyrchion fferyllol cyffredin ddethol ar gyfer genynnau ymwrthedd - ac mae llawer ohonynt yn glinigol berthnasol. Mae'r cyfansoddion hyn yn mynd i mewn i'n systemau d诺r gwastraff trwy amaethyddiaeth, diwydiant a defnydd domestig, gan greu cawl cemegol sy'n siapio esblygiad microbaidd. Gan fynd yn 么l mewn amser - cyn gynted ag y daeth gwrthfiotigau ar gael yn fasnachol, cawsant eu defnyddio'n helaeth, nid yn unig mewn meddygaeth, ond mewn da byw, dyframaeth a hyd yn oed ffermio sitrws. Roedd y cymhellion economaidd yn glir 鈥 ond roedd y canlyniadau hirdymor yn llai felly. Mae gwyliadwriaeth d诺r gwastraff yn caniat谩u i ni olrhain y canlyniadau hynny, ddegawdau'n ddiweddarach, yn y genynnau sy'n llifo trwy ein hafonydd a'n gweithfeydd trin d诺r gwastraff. Gall hefyd helpu i ddatgelu sut mae gwrthwynebedd yn dod i'r amlwg ac yn lledaenu ymhell cyn iddo ein cyrraedd ni.
"Efallai yn bwysicaf oll, gall gwyliadwriaeth d诺r gwastraff ddatgelu'r dolenni adborth rhwng ein hamgylchedd a'n hiechyd. Mae ymchwil diweddar yn dangos bod d诺r gwastraff ysbytai yn arbennig o gyfoethog mewn genynnau ymwrthedd gwrthficrobaidd, gyda phob cyfleuster yn arddangos proffil ymwrthedd unigryw - sy'n golygu bod ein systemau carthffosiaeth yn llythrennol yn ddeorfeydd esblygiadol. Ac eto, mae'r rhan fwyaf o systemau gwyliadwriaeth yn dal i ganolbwyntio'n gul ar ynysyddion clinigol, gan golli'r darlun ehangach."
Ac yn olaf
Mae ymwybyddiaeth y cyhoedd o hyn yn parhau i fod yn isel. Nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn sylweddoli y gall yr hyn sy'n mynd i lawr y draen helpu i lunio polisi iechyd cenedlaethol. Dyna pam mae addysg ac allgymorth yn hanfodol. Gall hyd yn oed mentrau megis projectau gwyddoniaeth dinasyddion - lle mae unigolion yn cyfrannu samplau, amser, neu wybodaeth leol, fod yn drawsnewidiol. Maent yn helpu i feithrin ymddiriedaeth ac ehangu cyrhaeddiad ein gwyliadwriaeth.
Y cwestiwn yw pa mor gyflym y gallwn gynyddu hyn. Mae gan y Deyrnas Unedig yr isadeiledd, yr arbenigedd a'r brys. Yr hyn sydd ei angen arnom nawr yw cydlynu, buddsoddi ac ymgysylltu 芒'r cyhoedd. Mae angen i ni gyfuno gwyddorau鈥檙 amgylchedd, dealltwriaeth iechyd cyhoeddus ac arloesedd yn y sector d诺r i adeiladu system wyliadwriaeth sy'n addas ar gyfer y dyfodol.
Diolch i Vaish Sundaresan, o Ganolfan Iechyd Ddigidol am ysgrifennu'r erthygl ar ran yr Athro Davey Jones a Dr Andrew Singer, cyd-gyfarwyddwyr y Ganolfan Iechyd Digidol.
